Nguyễn Phú Trọng » Chính Trị – Xã Hội, xa-hoi » Bán đường cao tốc: “Thu phí cao thì thời gian sẽ ngắn”

(Xã hội) - Mục đích bán dự án đường cao tốc là thu hút đầu tư nhưng không phải bằng mọi giá. Không có chuyện bán là xong tay.

Bán đường cao tốc: “Thu phí cao thì thời gian sẽ ngắn”

Ảnh minh họa.

TS. Mai Anh Tuấn, Tổng Giám đốc Tổng Công ty đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC), Bộ GTVT đã chia sẻ với báo chí trước đề xuất bán Dự án đường cao tốc cho các nhà thầu.

Trước đề xuất bán đường cao tốc cho các nhà thầu mà Bộ vừa đề xuất giới chuyên môn còn băn khoăn vì giá làm đường cao tốc ở VN cao gần gấp 4 lần Mỹ, gấp 3 lần Trung Quốc…mà chất lượng thì rất Việt Nam. Vậy phải bán với giá như thế nào để có người mua và việc trò điều phối phải như thế nào để cân đối các lợi ích giữa người bán – người mua và mang lại lợi ích nhiều nhất cho người dân?

Trước hết tôi xin nói nhận định suất đầu tư của Việt Nam cao hơn Mỹ và Trung Quốc ở góc độ người chuyên làm đường cao tốc cho rằng đánh giá này hoàn toàn chưa đủ cơ sở.

Suất đầu tư của đường cao tốc phụ thuộc vào điều kiện cụ thể của từng dự án để tính chứ không thể so sánh ở hai điều kiện hoàn toàn khác nhau.

Ví dụ đường cao tốc ở Việt Nam như Nội Bài – Lào Cai chưa đến 6 triệu đô/km 4 làn xe, trong khi đó ở Mỹ, Châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc cũng có những đường cao tốc mấy chục triệu đô/km, Trung Quốc cũng vậy.

Thế nên không nên đưa sự so sánh khập khiễng để có sự nhìn nhận không đầy đủ.

Ông Mai Anh Tuấn, TGĐ VEC

Sở dĩ tôi nói như vậy cũng là dựa trên thực tế và trước đây khi có thông tin về suất đầu tư đường cao tốc ở Việt Nam đắt hơn Mỹ, Trung Quốc, Chính phủ đã giao Bộ xây dựng nghiên cứu suất vốn đầu tư của Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Mỹ để so sánh. Nghiên cứu này đã đưa ra những con số rất cụ thể khẳng định đường cao tốc ở Việt Nam không phải là đắt như thông tin trên.
Do vậy khi có chủ trương bán đường cao tốc tôi cũng phải khẳng định là bán dự án chứ không phải bán đường. Theo đó sẽ có 3 lĩnh vực, thứ nhất là đầu tư hạ tầng; thứ hai là khai thác vận hành thu phí; thứ 3 dịch vụ trên đường cao tốc.

Tất cả những khâu này đều bán được. Còn bán với giá nào thì mỗi phương thức sẽ có mức tính khác nhau.

Ví dụ nếu chỉ chuyển nhượng quyền thu phí 5-10 năm thì sẽ có cách tính toán khác; hay như chuyển nhượng quyền khai thác vận hành trong mấy chục năm thì cũng có cách tính khác…

Tức là sẽ có những bài toán đặt ra khác nhau cho từng mục đích cụ thể.

Tuy nhiên tính gì thì tính nhưng phải đạt được quyền lợi của cả nhà đầu tư, Chính phủ Việt Nam cũng như lợi ích của người sử dụng.

Bộ GTVT từng nói nhiều nhà đầu tư muốn mua vậy những nhà đầu tư đó là những ai, có nhà đầu tư ngoại không, thưa ông?

Hiện một số nhà đầu tư của Mỹ, châu Âu đã đặt vấn đề quan tâm. Do đó chúng tôi đã lên các phương án để gửi mời các nhà đầu tư. Đây cũng là chủ trương mới nên các nhà đầu tư cũng phải nghiên cứu vì tiền đầu tư rất lớn. Không phải nói một cái là bán được ngay.

Hiện tại sẽ có 3 tuyến dự kiến có thể bán được là Cầu Giẽ – Ninh Bình; Nội Bài – Lào Cai; Hồ Chí Minh – Long Thành – Giầu Dây vì ba tuyến này đã đưa vào khai thác rồi.

Sở dĩ có đề xuất này là vì hiện nay chúng ta cần huy động nhiều nguồn lực ngoài xã hội để đầu tư cho các tuyến đường cao tốc bởi vì hiện nay các tuyến đường đầu tư vẫn chủ yếu dựa vào ngân sách nhà nước.

Đến thời điểm này VEC đã đầu tư 5 tuyến đường cao tốc với chiều dài 540 km nhưng mới hoàn thành được 320km. Với tổng mức đầu tư lớn, thu xếp vốn rất khó khăn.

Ngoài ra cũng nhằm mục đích chính hiện nay là cổ phần hóa Tổng công ty nâng cao năng lực để tiếp tục xây dựng tổng công ty thành Doanh nghiệp nòng cốt phát triển đường cao tốc quốc gia, thu hút nguồn lực để thực hiện các mục tiêu đã đặt ra.

Một trong các giải pháp cổ phần hóa là bán các dự án đường cao tốc. Chúng ta có thể thấy các dịch vụ dọc đường cao tốc đã xã hội hóa được rồi. Có thể kêu gọi các nhà đầu tư tư nhân đầu tư Dự án Cầu Giẽ – Ninh Bình, Dự án Nội Bài – Lào Cai, Dự án TP.HCM-Long Thành – Dầu Giây. Có thể thấy nguồn vốn đầu tư rất lớn, do đó Tổng công ty cũng đề xuất đấu thầu để đảm bảo tính công khai minh bạch.

Vì đây là những dự án lớn nên chắc chắn đòi hỏi những nhà đầu tư tham gia phải có tiềm lực về tài chính và kinh nghiệm trong lĩnh vực này.

Rõ ràng là Việt Nam tài chính còn khó khăn, kinh nghiệm vận hành đường cao tốc cũng chưa có nên phải thu hút nhà đầu tư quốc tế. Ở đây không chỉ thu hút đầu tư về tài chính mà còn hướng tới kinh nghiệm quản lý các tuyến đường cao tốc.

Có nhiều chuyên gia nói dự báo lượng xe tham gia giao thông cao tốc không đúng, thường là cao hơn nhiều để làm dự án hoành tráng, trong khi đó khung pháp lý lại gây khó cho việc thu phí. Vậy việc này đã được tiên lượng như thế nào? Hướng giải quyết ra sao, thưa ông?

Ngay từ khi hình thành dự án, Chủ đầu tư, các Nhà tài trợ đã phải nghiên cứu kỹ Dự án, dự báo lưu lượng, quy mô, phương án tài chính của Dự án.

Hơn nữa vì đây là doanh nghiệp làm Chủ đầu tư nên Tổng công ty vay tiền đầu tư, thu phí và hoàn vốn.

Ví dụ Cầu Giẽ Ninh Bình tính thu phí trong 30 năm. Với tuyến đường này ngoài đầu tư của nhà nước thì Tổng công ty cũng phải vay thương mại và phải trả nợ trong mấy chục năm. Tính lưu lượng phải theo sát thực tế, dự báo có cơ sở chứ không phải là con số đẹp.

Do vậy giá bán cũng sẽ được tính toán đảm bảo thu hút nhà đầu tư và mức phí phù hợp để người tham gia giao thông chấp nhận được.

Nhà đầu tư nào cũng muốn lợi ích là chính, thu hồi vốn nhanh. Nhưng người dân lại chính là người sử dụng các dịch vụ này nên nhà đầu tư nào cũng phải hướng tới phục vụ cho tốt.

Hiện nay các tuyến đường cao tốc đều có đường song hành bên ngoài – tức là có lựa chọn khác chứ không phải chỉ có thể đi bằng con đường cao tốc.

Do vậy muốn có nguồn thu thì chắc chắn chủ đầu tư phải làm cho tốt để người dân hài lòng. Nếu không rất có thể họ sẽ không đi con đường đó và chắc chắn nhà đầu tư không thể hoàn vốn.

Tuy nhiên để lường trước việc được cho là “gây khó” cho người sử dụng thì mọi điều phải được quy định trong hợp đồng và có những ràng buộc, cụ thể quyền hạn và trách nhiệm

Trong bài toán tài chính sẽ phải đưa ra phương án thu và thời gian thu chứ không phải bán vĩnh viễn. Do vậy sẽ tùy vào thời gian thu để định giá phí phù hợp hài hòa lợi ích các bên.

Khó khăn nhất đối với nhà đầu tư mua Dự án đường cao tốc là vốn rất lớn. Trong phương án tài chính của đường cao tốc thì tỉ suất nội hoàn về tài chính (thu trực tiếp của Nhà đầu tư thu lại từ thu phí, dịch vụ không cao). Nhìn tổng thể đường cao tốc đem lại lợi ích cho tổng thể nền kinh tế thì rất tốt.

Do vậy trong phương án để kêu gọi các nhà đầu tư cũng không phải đơn giản. Bởi vì nếu bình thường các tuyến đường cao tốc lợi ích cao thì các nhà đầu tư đã đầu tư rồi. Trong khi đó các nhà đầu tư nước ngoài thường muốn đầu tư ngắn hạn vì những dự án dài hạn độ rủi ro cao.

Do đó chắc chắn mình phải xây dựng được cơ chế chính sách để thu hút nhà đầu tư cũng như chính sách quản lý.

Tổng công ty sẽ phải lên phương án tài chính, cơ chế chính sách bám vào hành lang pháp lý. Còn khi các nhà đầu tư trong quá trình làm có thể có những đề xuất nằm ngoài hành lang pháp lý thì phải xem xét, thậm chí nếu hợp lý thì phải trình các cấp có thẩm quyền.

Điều này không phải làm trong ngày một ngày hai.

Như vừa qua một số tuyến đường cao tốc đưa vào sử dụng ban đầu ai cũng nói giá phí cao nhưng sau một thời gian sử dụng mọi người đều thấy có thể chấp nhận giá đó. Người đi sẽ có lựa chọn trên cơ sở hiệu quả, lợi ích.

Ví dụ tuyến cao tốc Nội Bài – Lào Cai vẫn nói rút ngắn được một nửa thời gian nhưng không ai lượng được là giảm được bao nhiêu tiền. Nhưng một tháng qua chúng tôi đã thực hiện điều tra xã hội thì các đơn vị khai thác đều rất hài lòng vì chi phí giá thành giảm đến 20% chưa kể các lợi ích khác. Các hãng vận tải cũng đều tính toán được việc này.

Trung Quốc cũng đã có hẳn một nghiên cứu về vấn đề này. Tức là sau khi họ tiến hành khai thác đường cao tốc thu phí gấp 3 lần bình thường nhưng dân vẫn chọn đi đường cao tốc. Như vậy có nghĩa là đường cao tốc mang lại lợi ích trực tiếp cho người tham gia giao thông là rõ ràng.

Liệu có trường hợp ưu đãi cho khách hàng về quyền thu phí, mức thu phí…gây ảnh hưởng tới quyền lợi của người dân không? Có sợ xảy ra trường hợp nhà đầu tư làm khó các phương tiện tham gia giao thông vì những lý do tế nhị không?

Đây chỉ là đặt tình huống. Như tôi đã nói ở trên nếu mức thu phí cao thì thời gian thu phí sẽ rút ngắn nhưng tất cả đều phải tính toán để xã hội chấp nhận được.

Không có chuyện ưu đãi nào ở đây hết mà chỉ là bài toán tài chính. Còn chuyện lo làm khó là không thể. Mức phí sẽ được quy định trong hợp đồng và nhà đầu tư nào thì cũng phải cung cấp dịch vụ tốt mới mong có khách hàng.

Nếu nhà đầu tư có những biểu hiện gây khó thì đó là cách họ tự “lấy đá ghè chân mình” khi người dân từ chối dịch vụ và lựa chọn đi con đường cũ thay vì đi đường cao tốc.

Đây là bài toán thực tế mà chính nhà đầu tư phải tính toán trong phương án tài chính của mình.

Với những cung đường huyết mạch có tầm chiến lược, ảnh hưởng tới an ninh quốc phòng sẽ được ứng xử như thế nào để tránh nhà đầu tư làm khó người dân và đảm bảo an ninh quốc phòng, thưa ông?

Đã nói đến an ninh quốc phòng là vấn đề nhạy cảm do vậy bất cứ điều gì làm đều phải cân nhắc. Do đó lo ngại của chuyên gia, dư luận và người dân về vấn đề này là có cơ sở.

Tuy nhiên việc lựa chọn nhà thầu sẽ được cân nhắc để đảm bảo các yếu tố an ninh quốc phòng, lợi ích kinh tế, quyền lợi của người dân đều phải được xem xét.

Mục đích là thu hút đầu tư nhưng không phải bằng mọi giá. Không có chuyện bán là xong tay.

Vậy vấn đề trách nhiệm ở đây được nhìn nhận như thế nào, thưa ông?

Vấn đề trách nhiệm chắc chắn phải được đặt ra. Ở đây VEC có trách nhiệm thu hút nguồn lực tài chính ngoài nước cũng như kinh nghiệm, năng lực quản lý, vận hành đường cao tốc.

Hiện nay việc quản lý đường cao tốc rất vất vả, tai nạn trên đường thì rất nghiêm trọng vì khi đường tốt quá người tham gia giao thông lại chủ quan. Dù rằng đã quy định tốc độ trên đường cao tốc nhưng người tham gia giao thông rất chủ quan.

Do vậy chúng tôi tính đến phương án này ngoài việc thu hút nguồn vốn cũng là mong học hỏi được kinh nghiệm quản lý vận hành về sau.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

(Theo Đất Việt)

Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về [email protected]
Thích và chia sẻ bài này trên: